Năm tháng tuổi thơ tôi (50,51,52,53)

50.

Cái áo thun đi học duy nhất của tôi bị bào mòn sắp rách sau cuộc ẩu đả nhau. Tôi buồn lắm vì trông nó có vẻ củ và xấu đi nhiều. Tôi ra sàn nước cạnh nhà đổ xà bông lên lấy bàn chải cố chà cho nó trở về cái trạng thái củ, nhưng không thể được, nó đã bị sờn chuyển màu xấu đi. Cộng thêm mấy cái chấm li ti của bình mực văng tung tóe trong lúc giằng co ở lớp. Tôi buồn lắm đem áo đi phơi, chờ khô xem nó có trở lại trạng thái ban đầu hay không.

Trong lúc rãnh rỗi chẳng có việc gì thì cả cái xóm ồn ào nhốn nháo hẳn lên, người ta nói với nhau về chuyện có một nhà ngoài lộ vượt biên. Lúc đầu tôi cũng chẳng hiểu vượt biên là gì, sau hỏi đi hỏi lại mới hiểu vượt biên là bỏ nhà đi ra nước ngoài mà sống. Nhà trống, không chủ, ai muốn vào lấy gì thì lấy. Thằng Đen chạy sang rủ anh em chúng tôi đi “giật đồ”. “Giật đồ” đó là cách nói của nó, chứ thật ra đó là đi hôi của thì đúng hơn. Chúng tôi kéo nhau ra lộ. Với cái lưng trần tôi mơ đến một chiếc áo trắng vải ka tê bỏ lại của một đứa con nít nào đó cở tuổi tôi. Chỉ một chút tham vọng ấy thôi cũng khiến tôi chạy như bay qua mặt hết đám người kéo nhau đi hôi của ấy rồi. Ra đến nơi thấy rất đông người vây quanh căn nhà đó. Lợi dụng hình dáng nhỏ, tui chui qua những kẻ hở của mọi người còn bỏ trống. Tôi đã nhìn thấy rõ căn nhà tường trông có vẻ giàu có này. Cánh cửa mở toang, từ trong nhà những người đeo súng bước ra khép cửa lại , họ dán lên giữa hai cánh cửa một tờ giấy mỏng có con dấu mộc đỏ. Tôi nghe người lớn nói với nhau trong tiếc nuối: “Công An đã niêm phong rồi”.

Về sau có nhiều căn nhà ngoài lộ vượt biên hơn. Tôi mơ có một chiếc áo trắng từ chuyện hôi của, của một căn nhà nào đó. Với cái ước mơ bé nhỏ ấy khiến tôi ngày nào vào lớp cũng dò la tin tức xem có nhà nào đó vượt biên không? Có thể những chú Công An không thích những căn nhà ngoài lộ vượt biên, họ cho đó là tội phạm. Nhưng với tôi thì ngược lại, tôi thích họ vượt biên, vì như vậy, biết đâu tôi sẽ tìm thấy một chiếc áo trắng thay cho cái áo thun củ của tôi đã rách. Nhưng mỗi khi hay tin có nhà vượt biên, ra đến nơi thì căn nhà ấy đã bị niêm phong rồi.

51.

Ước mơ về chiếc áo mới không thành, đâm nản, tôi xin anh Hai cho tôi đi bán bánh mì với anh vào mỗi tối. Anh lấy bánh chia cho tôi một ít rồi phân công người bên này sông, người bên kia sông để đở phải giành khách của nhau. Lúc mới khởi hành tôi còn nhút nhát đành huýt gió rủ con chó Dzệnh theo cùng cho có bạn. Tôi chưa biết cách rao bán, nên cứ nghe tiếng rao bên kia sông cất lên, thì bên này tôi mới dám mở miệng đáp trả. Cứ bên kia rao nghe xa xa, bên này đáp trả nghe thật gần. Song hành hai tiếng rao, hai bờ sông nghe cũng vui tai lắm. Tôi còn nhát lắm nên men theo sông mà đi không dám rẽ vào những cái hẻm tối sợ lạc đường, cho nên những người làm đồng muốn mua cũng thấy ngại. Không bán được, tôi đem bánh về làm món bánh hấp như mọi khi. Anh Hai bảo “Mầy không bán bánh mì được đâu. Mai theo tao ra chợ lấy bánh kẹp mà bán”.

Hôm sau ra chợ, anh lấy cho tôi ít bánh kẹp rồi tìm một góc chợ mà bán. Bánh kẹp bị mưa mềm nhũm ra, ế. Tôi đem nguyên rỗ bánh kẹp về … anh Hai la cho một trận vì lỗ lã quá nhiều. Tôi biết mình chưa thể làm cái công việc giống ông anh được nên không dám xin đi bán nữa.

52.

Sông như thưa vắng lục bình. Nước từ đâu đổ về mỗi lúc một nhiều hơn. Chỉ ít hôm nước đã ngấp nghé những con đường làng. Lúa chết, người nhà nông hoảng hốt lo đi cứu lúa. Vườn cây bị ngập úng, mọi người lo đi cứu vườn. Việc buôn bán bánh mì của anh hai mỗi lúc một gặp khó khăn hơn. Bánh bán ế liên tục, đêm nào trở về anh cũng gọi các em thức dậy để chế biến món bánh mì nướng hay hấp gì đó.

Con nước chẳng tha thứ mỗi lúc một dâng cao hơn. Nó tràn lên cả bờ, ngấp nghé ngạch cửa nền nhà tôi. Nó tràn phủ kín cái sân rộng nhà cô Hai Lùn. Anh Hai tôi gặp khó khăn trong việc buôn bán vô cùng. Từ khi nhỏ anh đã có cái tính kiên trì, chịu đựng và hơn hết là biết im lặng dù trong những hoàn cảnh khó khăn nhất. Anh tăng thời gian bán bánh mì nhiều hơn để mong sao níu kéo, bù đắp cho những ngày ế ẩm. Thế nhưng anh càng cố gắng, nợ nần càng lúc càng nhiều hơn. Cho đến một ngày nọ chủ lò bánh mì không cho anh lấy bánh bán theo kiểu gối đầu nữa. Anh buồn quẩy túi vải trở về nhà trong một trạng thái khó diễn tả. Từ xa chúng tôi nhìn thấy anh trên con đường làng ngập nước. Anh cúi gầm mặt, chẳng nói gì, đá tung bề mặt nước đang lấp sấp dưới chân anh.

53.

Một buổi sáng thức dậy, đặt chân xuống đất, chẳng thấy đất đâu chung quanh nhà tôi ngập tràn nước. Anh em chúng tôi chạy tìm những đôi dép của mình đang lềnh bềnh đâu đó. Cái bếp đất nhà tôi mềm nhũm ra vì ninh nước đêm qua. Cũi ướt, gạo ướt…. điều gì xảy ra với bọn trẻ khi Cha tôi vắng nhà trong thời điểm khó khăn này.

Năm đó, có lẽ là năm này tôi không thể nhớ một cách chính xác tuyệt đối cơn lụt lịch sử quê tôi. Tôi chỉ biết rằng nước dâng mỗi lúc một cao hơn. Anh em chúng tôi lên nhà cô Hai Lùn xin mấy viên gạch thẻ để kê chân giường mà ngủ. Cứ mỗi ngày thức giấc thì thấy cái lưng của mình ươn ướt. Ngồi dậy lại thấy nước lại dâng cao hơn ngày hôm qua. Xuồng ghe bắt đầu đi cả lên bờ khi cần di chuyển. Nhà hết gạo, hết củi, hết đủ thứ. Anh hai bày cho các em cái trò đi câu giăng. Anh ra cái tiệm tạp hóa gần đó mua nợ ít dây nhợ và lưỡi câu rồi về chẻ tre làm cần. Lên cái gò đất cao nhà bà cô Hai Lùn đào trùng làm mồi. Rồi đi cắm giăng khắp nơi dọc theo cái mương cạnh nhà tôi. Cá chốt lúc đó nhiều vô kể. Cứ cắm đầu mương đến cuối mương rồi đi trở lại thu hoạch cá là vừa. Cá chốt là một loại cá có ngạnh trông giống cá lăng nhưng nhỏ hơn nhiều. Ngạnh nó đâm vào tay thì nhức lắm. Anh em chúng tôi thu hoạch cá chốt nho nhỏ bằng ngón chân cái trẻ con, rồi về luộc lên mà ăn với muối ớt.

Thời gian đầu còn mượn gạo của nhà cô hai Lùn… nhưng đến một lúc nhà cô Hai Lùn cũng hết sạch gạo, cả cái xóm đó cũng không khá hơn nhà tôi là mấy. Tuy nhiên những đứa trẻ con khác cùng thời sẽ đở vất vả hơn vì chúng còn có ba, có mẹ.

Con nước xâm chiếm cả cái gò đất cuối cùng nhà cô Hai Lùn. Anh em chúng tôi không còn trùng làm mồi câu cá. Anh hai chế ra cái lồng che bằng thiếc, đặt cái đèn dầu hột vịt vào trong rồi đi soi cá đêm. Soi cá có nhiều cách, có thể dùng dao để chặt, có thể dùng chĩa căm xe đạp để ghim… Có nhiều hôm đi soi gặp phải rắn trung mà cứ tưởng là lươn vì đêm tối. Nhưng thường những tình huống như vậy luôn được con Dzệnh cảnh báo trước. Khi nhìn thấy, nó sủa um lên, chúng tôi kịp thời lấy dao chặt con rắn trung ra làm ba khúc.

Chúng tôi đi soi thường có con Dzệnh theo cùng cũng vui lắm. Chó miền sông nước như có một bản năng bắt cá. Chúng bơi giỏi, chịu đựng nước tốt lại chính xác vô cùng. Mỗi đêm bì bỏm đi soi cá tôi thấy rất vui vì được nghịch nước, chứ còn bảo đó là ý thức sinh tồn, siêng năng lao động thì tôi cũng xin thưa rằng không bao giờ chúng tôi sớm có được cái ý thức ấy. Cho nên cá câu giăng, đi soi được nhiều nhưng lại không biết chế biến món ăn, lại không có củi lửa….nó ương lên… sau đó đem đi đổ. Rồi ngày nào cũng giống ngày nào, cái công việc làm phải làm còn ăn thì không, hoặc qua loa cho có lệ là chính.

Sau mỗi đêm thức dậy, mực nước lại dâng cao hơn. Nhà chúng tôi không có xuồng để đi lại như những gia đình khác. Anh em chúng tôi nhảy xuống thì nước đã ngập đến cổ rồi. Thấy vậy chúng tôi leo lên lại giường. Việc chống chế với thiên nhiên trong thời khắc này đúng nghĩa là “đèn nhà ai nấy sáng”. Chúng tôi chịu đựng cho con nước rút. Nhưng không, nó thật lì lợm vẫn đứng yên nơi đó. Mỗi khi có một chiếc ghe máy nào đó chạy ngang qua thì những con sóng nhanh chóng ập ngay lên những chiếc giường mà anh em chúng tôi sẽ ngủ.

Chúng tôi bắt đầu biết đói. Nhưng nước đã ngập cái ụ đất có nhiều trùng làm mồi cho cá rồi. Và nếu có thì cũng chẳng còn bờ đâu để cắm những chiếc cần câu. Mà một khi không chạm được mặt đất thì có nghĩa là cũng không thể làm cái công việc đi soi cá vào hằng đêm được. Cơn đói kéo dài một ngày, một đêm…không có một cái gì để cho vào bụng… cho đến trưa hôm sau thì nước rút.

Tôi và anh Hai kéo nhau ra gặp chủ lò bánh mì xin lấy bánh nợ thêm một lần nữa. Ông chủ lò bảo: “Nước nổi, có ai thèm mua bánh mì đâu mà bán?” bà chủ lò lại đệm thêm vào “Bảo Cha mầy trả nợ củ đi, tao mới cho mầy nợ mới”. Lì lợm, anh em chúng tôi như ăn vạ, ngồi mãi đến chiều. Ông chủ lò bánh thấy vậy cũng chạnh lòng. Ông đến cạnh lò với lấy một cái bao bẹp dúm như nó đã nằm yên đây từ trước đó rồi đưa cho anh Hai tôi. Ông bảo: “Đây là lần cuối”. Tôi và anh Hai ra khỏi nhà ông liền mở bao ra xem, rồi đếm đi đếm lại nhiều lần cũng chỉ có mười ổ bánh mà thôi. Mùi bánh còn nóng bay lên, bốc vào mũi tôi thật khó chịu, tôi bảo: “Cho em một ổ nhé?”. Anh Hai không nói gì rút một ổ đưa cho tôi. Lưỡng lự… anh lấy thêm một ổ nữa rồi cùng nhau hưởng thụ sau những ngày đói lã.

Hai anh em dò dẫm đường về nhà bị ngập nước. Những cái hố to, những chiếc cầu khỉ bắc ngang mương đã bị con nước làm mất dấu. Chậm chạp, khó khăn anh em chúng tôi dò dẫm đường về nhà. Vừa đi, vừa ăn bánh mì mà lòng thầm nghĩ: Không biết giờ này anh Ba đã ra sao, có lẽ anh ấy đã đói lã sau hai ngày dài không có gì bỏ bụng.