Năm tháng tuổi thơ tôi (39,40)

39.

Theo Cha, tôi qúa giang một chiếc ghe xuôi chiều nước ra chợ Nha Mân. Cha tôi mặc một chiếc áo sơ mi sót lại thời ông còn đi dạy trông lịch sự lắm. Còn tôi thì giặt sạch cái áo đi học mặc để theo Cha về lại Sài Gòn. Có lẽ khi đó tôi còn nhỏ nên được theo Cha tôi về thăm Nội. Còn các anh lớn thì phải ở lại quê ăn Tết cùng ông, bà Cố.

Đến chợ Nha Mân cũng là lúc trời đứng bóng giữa trưa, Cha con tranh thủ ăn một tô hủ tiếu nóng ngoài chợ. Thật ngon và thật xa xỉ vì quá lâu rồi mới có cảnh cơm hàng cháo chợ như thế này. Sau đó cả hai cha con vào một tiệm cắt tóc cạnh lộ ngồi nhờ để đón xe. Hồi đó đồng quê thanh vắng lắm, cho nên ngồi trong tiệm cắt tóc cũng có thể nghe được tiếng động cơ xe đò đang đến gần từ xa. Mỗi khi nghe tiếng phành phạch xa xa, Cha tôi chạy ra ngoài vẫy vẫy tay để đón. Cứ hết chiếc này đến chiếc khác lướt qua, xe chở đông người, không còn chỗ nên họ chẳng thèm dừng lại mà rước thêm khách. Mọi người phải chen lấn nhau cho một vị trí đứng phía sau thùng xe, một vị trí cho tay nắm…Chen chút nhìn như một đàn ốc sên đang đeo bám lên một con rùa đang oằn mình di chuyển vậy.

Một cảnh đi xe đò ngày trước

Đến chiều, cái nóng của nắng dịu dần di, khách trong tiệm cắt tóc cũng thưa người mà vẫn chưa có xe để đi lên bắc Mỹ Thuận. Cha tôi vào bảo: “Xe chở đông người quá, con không có chỗ để ngồi, đeo bám như vậy nguy hiểm lắm. Con về lại nhà, ăn tết với mấy anh và Cố nhé”. Tôi gật đầu trong im lặng như đó là một sự tuân thủ bắt buộc vì không còn sự lựa chọn nào khác. “Đi sang mấy cây cầu khỉ phải cẩn thận nhé”. Cha tôi dặn dò thêm như vậy rồi vò đầu vỗ vào đít, đẩy tôi đi. Tôi xoay lưng đi thì ngay lúc đó một chiếc xe đò khác trờ tới. Không cần biết nó có dừng hay không, ông chạy theo rồi đu bám lên cái con rùa quá tải mà đi lên Sài Gòn. Thật khó khăn cho việc gói ghém hành lý và chỗ đứng, cho nên ông cũng không thể ngoái đầu nhìn lại thằng con của mình đang tự trở lại nhà trong buổi chiều chạng vạng. Tôi nhìn theo trong một nỗi buồn khó diễn tả, rằng tôi không được trở về thành phố thăm Nội và các cô của tôi. Rằng tôi sẽ trở lại nhà để nhận thêm nhiều việc từ sự phân công trên chỉ xuống dưới, dưới chỉ xuống dưới nữa của các anh tôi.

Tôi buồn bả quay đầu trở lại con đường mòn với những thân rễ cau già đầy nấm sáng. Con đường thời khắc này nó bình thường và khô nức đến xấu xí. Nó chẳng lung linh dạ quang như một bức tranh cổ tích mà tôi đã từng chứng kiến trong một đêm đi xem cải lương ngoài xã trước đây. Lặng lẽ, một mình tôi hái mấy cái nấm sáng đem về, hy vọng đêm nay sẽ có nhiều điều kỳ diệu trong lòng bàn tay của tôi.

Băng qua rất nhiều cầu khỉ cho đến một cái vàm rộng lớn, có một cầu khỉ dài nối liền giữa hai bờ đất, tay vịn của nó quá cao, tôi còn nhỏ không thể với tới được. Thật sợ hãi tôi chờ xem có người lớn nào đi ngang qua cho tôi bám theo sau với. Trời mỗi lúc về chiều, không một bóng người, tôi cũng thấy sợ cái bóng tối đang dần xuống, bao phủ cái khung cảnh quê um tùm nhiều bụi rậm. Quyết định tôi tự băng qua cái cầu khỉ dài đó. Chòng chành, cọt kẹt, nhún nhẩy, đàn hồi … thân tre dẽo lắc lư, tay vịn quá xa tôi không thể với tới, mất thăng bằng tôi rơi tỏm xuống nước. Dù là lúc này tôi đã biết bơi, nhưng trong một trạng thái bất thình lình khiến tôi vô cùng hoảng sợ. Hớt hãi, tay chân đập loạn xạ rồi cố gắng bơi vào bờ. Người ướt sũng, tôi chạy như bay hướng về nhà vì trời đã bắt đầu chuyển màu sậm tối.

40.

Tết năm đó Cha tôi về thăm Nội. Anh em chúng tôi ăn tết cùng với Cố. Chúng tôi được chú Ru Y cho mấy viên pháo chuột rồi ra sông đốt từng viên một ném xuống nước để xem nó nổ làm tung bọt nước lên. Tết năm đó tôi chẳng thấy gì vui ngoài những điều mới mẻ về cách ăn tết “hoành tráng” của vùng sông nước này. Tôi hay xuống nhà Cố để xem bà Ba xếp từng chiếc củ kiệu tạo thành hoa rất đẹp trong chiếc hủ thủy tinh. Xem chú Ru Y bơm đèn măng sông thắp sáng vào hằng đêm giáp tết. Hay phụ ông cố lau chùi những chiếc tô dĩa, ấm trà, bình rượu, lục bình …. Hồi đó tôi nhớ ông Cố tôi có một gia tài đồ cổ nhiều vô kể. Nào là bộ chén, tô ngọc khi rót nước vào sẽ thấy óng ánh ánh trăng bên dưới hay những chiếc bình mỗi khi chế nước tiếng kêu của nó ríu rít như chim. Rồi những cái lục bình mạ vàng, những chiếc đèn dầu đối trọng treo lủng lẳng giữa các gian nhà. Cứ mỗi khi có dịp trọng đại trong năm, ông mở tủ lấy ra những thứ ấy rồi cẩn trọng lau chùi, xuýt xoa thích thú lắm. Anh em chúng tôi phụ Cố lau chùi lại những bức tranh phong cảnh về con trâu đi cày, gieo mạ, nghề nông… theo kiểu vẽ mộc của người xưa trông cái khung cảnh ấy vừa thanh bình, vừa lãng mạn. Tôi thích những bức tranh này lắm. Sau này có lần về Cần Thơ đến một ngôi nhà cổ để quay chuyện cổ tích “Cây tre trăm đốt” cho Phương Nam Phim, tôi cứ đứng thẩn thờ ngắm nhìn những bức tranh theo kiểu vẻ mộc mạc này mà nhớ về căn nhà xa xưa một thời Cố tôi đã sống.

đèn măng song (một gia tài của người sông nước ngày xưa)

Những bức tranh thôn quê ấy bây giờ không còn trong đời sống đô thị nữa nhưng đó là một cách bày trí làm đẹp của người sống miền sông nước ngày xưa.

Chân thành cảm ơn hình ảnh đã tìm thấy vay mượn trên google.com

Mùng một đi chúc tết bà con quanh khu nhà ông Cố sống cũng nhiều vô kể. Anh em chúng tôi được lì xì một ít phong bì đỏ, được bao nhiêu tôi dành mua pháo hết để ra sông đốt cho vui. Khắp nơi bắt đầu xuất hiện những sòng bài chòm hỏm, bầu cua cá cọp, bài cào, lô tô… từng sòng, từng sòng một dọc theo những con đường mòn. Rồi ban ngày thì đi xem rạch trên, rạch dưới thi nhau đá gà. Xem xong, thì về nhà bà Cố, bà Mười mà ăn tết. Tết miền quê nhà nào cũng phải có một nồi thịt kho hột vịt lớn, bánh tét treo lủng lẵng, bánh tráng chứa đầy các cái lu, củ kiệu, dưa cải, trái cây ngập các bàn thờ. Hình như người ta dành để ăn cho thỏa sức sau một năm làm việc vất vả vậy. Nói tới chuyện thực phẩm của thời bấy giờ cũng là chuyện xa xỉ rồi. Tết năm ấy trôi qua nhanh chóng, anh em chúng tôi trở lại trường cho học kỳ mới.