Năm tháng tuổi thơ tôi (37,38)

37.

Học kỳ một trôi qua, anh ba tôi xếp hạng ba với cái gọi là học sinh giỏi, thông minh của lớp. Tôi được xếp hạng khá. Còn anh Hai được trung bình khá. Cha tôi mừng lắm thưởng cho anh em chúng tôi một xuất đi xem văn nghệ nhân có đoàn văn công về biểu diễn ngoài xã.

Anh em chúng tôi mừng lắm, tắm rửa, cơm nước xong từ năm giờ chiều rồi chuẩn bị những bó đuốc lá dừa để đi xem văn nghệ. Từ nhà tôi ra xã đến hơn năm cây số đường làng với biết bao cầu khỉ phải băng qua, cho nên cả nhà tôi phải đi thật sớm. Những bó lá dừa cũng chỉ để dự phòng làm đuốc soi đường cho chuyến trở về mà thôi. Dạo đó, cả cái xã Tân Thuận Đông nơi tôi sống người ta nghe có Đoàn Văn Công về biểu diễn thì mừng lắm, họ kéo nhau đi xem nhiều vô kể. Những người sành điệu về cải lương thì còn bàn tán với nhau về kép nào, đào nào nhập vai gì trong vở diễn tối đó nữa…. vui như hội. Theo dòng người băng qua những cây cầu khỉ, đến một cái sân rất rộng mà Cha tôi bảo đây là Ủy ban xã Tân Thuận Đông. Lần đầu tiên chúng tôi mới ra ngoài khu vực chợ Nha Mân này, thấy mấy đứa con nít ngoài chợ lanh lẹ và lém lắm… trong lòng cũng có phần e ngại cho cái gọi là “ma lanh” của đám con nít nơi đây. Chúng lấn anh em chúng tôi về phía sau dù chúng đến muộn. Cha tôi đi đâu đó trở lại trãi ra nền đất một tấm chiếu manh để anh em chúng tôi cùng ngồi. Ăn mấy bịt mía lóng đã róc sẳn mà chờ xem cái tuồng có tên gọi “Khách sạn Hào Hoa”. Một vở tuồng lần đầu tiên trong đời tôi được xem trực tiếp, nên tôi có ấn tượng về nó vô cùng dù là nó hay, hay nó dỡ. Vở diễn bắt đầu… Tôi không nhớ hết nội dung, câu chuyện, chỉ biết rằng đó là một tuồng cải lương mà mỗi khi xuống xề được khán giả xuýt xoa, vỗ tay dữ lắm. Đêm diễn kết thúc, ấn tượng còn lại trong tôi về vở diễn này cho đến tận bây giờ đó là câu thoại của một vai sĩ quan chế độ Cộng Hòa: “Con me Mỹ đây rồi”….được lặp đi lặp lại nhiều lần nên dễ nhớ. Văn hóa văn nghệ thời đó là vậy. Giải trí chỉ là những gì liên quan đến chiến tranh, hậu chiến tranh… dành cho nhiều lứa tuổi.

Khi tan hát, mọi người chen lấn ra về với cái cổng soát vé bé tí…rồi nhanh chóng đám người cũng tan ra. Những bó đuốt sáng rực tạo thành một con đường dài dọc theo hai bên bờ sông thật đẹp. Tôi ấn tượng với cảnh tượng này. Nó như một đàn đom đóm đang di chyển lập lòe dưới dòng sông đen mịt mùng của đêm tối. Một lúc sau, những bó đuốc cháy rụi, bóng đêm không đèn lại trả lại cho bóng đêm. Trên con đường đất mòn lâu ngày, nổi lên những chiếc rễ cau già. Bám vào những chiếc rễ cau ấy là những chấm sáng tạo thành vệt như bức tranh vẽ bằng màu dạ quang, óng ánh trên những con đường. Tôi hỏi Cha tôi đó là cái gì vậy? Cha tôi giải thích cho anh em chúng tôi biết, đó là nấm sáng. Thật kỳ lạ với những chiếc nấm có thể phát sáng về đêm. Nó lung linh và huyền ảo vô cùng…như ta đang đi trong khu vườn đêm cổ tích vậy. Anh em chúng tôi hái một ít nấm dưới lòng đường bỏ vào lòng bàn tay đem về để chơi. Vì ở trong khu nhà tôi sống không có mọc loại nấm này. Nó chỉ sống nhờ vào những chiếc rễ cau già, những con đường đất bị mòn nhẵn mà thôi. Những chiếc nấm sáng tạo cho con đường về nhà nhanh chóng được thu hẹp lại. Và đó như là một hình ảnh cổ tích đẹp trong sự khám phá vùng miền sông nước trong tôi.

38.

Đàn gà nhà tôi đã lớn, chúng tách đàn tự kiếm ăn riêng. Cơn gió lạnh mang theo nhiều hơi nước ập về. Hình như mùa xuân đã đến gần với năm đầu tiên của anh em chúng tôi ở miền Tây Nam Bộ này. Cái lạnh… mang theo dịch cúm tràn vào đàn gà nhà tôi…những con gà bắt đầu ủ rũ, rục rịch co cổ lại trong không khí se lạnh… Chúng bị nhiễm cúm? Cúm gia cầm, H5N1 chăng? Có lẽ là vậy, nhưng hồi đó có ai phân tích bệnh dịch này đâu nào. Mỗi khi có con gà nào trong đàn rù rù chảy nước mũi, là ngay lập tức được đưa vào nồi nấu chín trước khi nó ngã gục. Chúng tôi bắt đầu tập làm quen với sát sanh ngay từ khi còn nhỏ. Anh Hai bày cho các em cách cắt cổ gà: Chân đạp lên đùi kềm hãm sự vùng vẫy, tay trái cầm chặt cánh tréo ra sau lưng, tay phải cầm dao, bẻ đầu chỉa mõ lên trời, tìm cọng gân dưới cổ đã vặt sạch lông, rồi cứa….Máu tuông ra, bắn tung tóe lên nền đất, số còn lại chảy vào cái tô sành hứng bên dưới để tận dụng làm huyết. …Con gà bị kềm chặt ngọ ngậy, giẫy dụa … im lìm lặng lẽ… kết thúc. Lúc đầu tôi rất sợ cái hình ảnh máu tuông ra từ chiếc cổ dưới cái dao được liếc đến bén ngót, nhưng về sau chúng tôi cũng phải làm quen dần trong cái đời sống thôn giã này. Việc cắt cổ gà, “sát sanh” đôi khi thấy ghiền vì mỗi lúc một quen dần với công việc này.

Thật sự mà nói, hồi đó chúng tôi mong gà bị cúm lắm. Vì như vậy chúng tôi mới có cơ hội làm công việc “sát sanh”. Có cơ hội ăn thịt gà, dù là gà bị bệnh dịch. Nhưng thực phẩm thời đó bắt đầu khó khăn cho nên có nghe ai cảnh báo về chuyện độc hại và nguy hiểm của mấy con gà “H5N1” này đâu nào. Bây giờ cuộc sống khá dần lên, văn minh tràn ngập các ngỏ miền, ai cũng sợ con cái mình xem nhựng bộ phim bạo lực. Thế nhưng chỉ cách đây không lâu có những đứa trẻ như tôi xem chuyện cắt cổ gà túa máu cũng là chuyện bình thường trong đời sống tự vận động. Chúng phải biết tự lập trong mọi hoàn cảnh, dù là những hoàn cảnh “bạo lực” không đáng có như thế này.

Mùa xuân đến, cũng là lúc tất cả đàn gà nhà tôi không còn một con nào sau trận dịch cúm năm ấy. Miền quê vui dần lên với không khí nhà nhà cắt lá chuối, xay bột làm bánh tráng. Bà Cố cùng bà Ba ung khói tráng bánh bên ngoài hiên sau cái trại mộc của ông Cố tôi. Chúng tôi đi học về là chạy ngay ra phụ khiêng mấy cái dề phơi bánh tráng… vui lắm. Rồi thì những người lối xóm sang chơi phụ gói bánh tét bập bùng dưới những ngọn lửa đêm ấm áp vô cùng. Cái không khí nấu bánh tét về đêm thật là kỳ lạ trong tâm thức tôi. Thật khó diễn tả khi ngồi bên bếp lửa cùng cái se lạnh cuối năm, nó kỳ diệu vô cùng… Nó rất miền quê, nó rất ấm cúng theo kiểu chòm xóm và cũng rất đặc trưng cho cái gọi là bà con, chòm xóm miền sông nước Nam Bộ. Về sau, có một năm Sài Gòn Tourist cùng Ùy Ban Nhân Dân Thành Phố phối họp tổ chức chương trình lễ hội rước bánh Tét vào dịp Tết Nguyên Đán, có mời tôi tham gia làm đạo diễn. Nhưng tôi cảm thấy quan điểm, suy nghĩ có vẻ chẳng mấy hợp nhau, họ quan tâm lễ hội bánh tét thật “hoành tráng”, thiếu mộc mạc, đơn giãn…bình dị… Sau cuộc họp chung với ban tổ chức, cảm thấy tiếng nói chung không thống nhất, tôi quyết định tặng lại kịch bản cho họ rồi nói lời chia tay với lễ hội này, dù rằng tôi yêu thích cái bánh Tét này vô cùng. Ở đó không chỉ có ẩm thực, có lễ hội mà nó còn là linh hồn, là tình cảm mà tôi luôn nhớ về cội nguồn của mình, nhớ tới bà Cố của tôi… nhớ tới một thời tuổi thơ tôi nương náu.

Cái Tết đầu tiên xa đô thị này đối với Cha tôi là một thay đổi lớn trong cuộc sống quen thuộc của ông. Ông muốn trở lại Sài Gòn để thăm ông Nội của tôi…. Vậy là mọi việc thu xếp cho mùa tết đâu đó xong xuôi, ông chia tay Cố trở lại Sài Gòn.