Năm tháng tuổi thơ tôi (35,36)

35.

Lại nói chuyện về đời sống kinh tế của gia đình tôi thời đó. Không biết Cha tôi đã lấy được quyền công dân chưa, chỉ biết rằng ông xin vào dạy trường cấp ba ngoài chợ Nha Mân không được. Ông tự hạ mình xuống xin dạy trường cấp hai, trường cũng không cần người….Cha tôi loay hoay mãi vẫn chưa tìm ra nơi để đi dạy trở lại, ông đành phải tạm đi làm ruộng thuê cho ai đó trong cái xã này. Khổ nỗi ông chẳng biết một tí gì về nghề nông. Ông có thể cầm phấn, cầm bút suốt hằng giờ, chứ việc cầm hái cắt lúa dù chỉ vài giờ cũng là sự xa lạ với ông lắm rồi. Ấy vậy rồi ông còn phải dậy rất sớm để theo mọi người ra đồng cắt lúa, về rất muộn khi không còn ánh sáng mặt trời. Chỉ vài ngày, ông có vẻ sạm đen và cũng giống những người vùng sông nước lắm.

Ông đọc nhiều sách nông nghiệp rồi nghiên cứu cách ủ nấm mèo. Ông mượn ông Cố một mảnh vườn nho nhỏ sau lưng nhà gỗ xanh nơi gia đình chúng tôi tá túc. Rồi thực hành cái nghề ủ nấm mèo theo công thức của những cuốn sách “bí quyết nghề nông”…Việc làm nấm mèo được bắt đầu từ những cây so đũa, đục rãnh cấy nem, giữ ẩm….Và những cái men này phải nhờ người quen mua từ thành phố gửi về. Nó được ủ trong mấy chai nước biển với cái màu đen xì pha lẫn trắng mốc.

Sau một tuần, nấm sinh sôi những cái tai mèo nho nhỏ màu nâu nhạt, trong ngần quanh những rãnh cây so đũa nhân tạo… Những cái tai mèo chưa kịp trưởng thành thì đùng một phát những cơn mưa ập xuống dỡ mái che giữ ẩm. Chưa kịp phục hồi lại mái che thì cái nắng gay gắt sau những cơn mưa dầm thiêu rụi những mầm non. Chúng co lại, chuyển màu xám xịt, đen thui…rồi chết. Khu vườn ủ nấm mèo giờ đây không còn rào bảo vệ sau những trận mưa lớn càn phá. Đàn gà trong sân ùa vào bới tung tìm thức ăn. Cha tôi im lặng ngồi nhìn chúng đang kiếm côn trùng sau những rãnh mục cây so đũa và tự hiểu rằng công việc thí nghiệm làm nấm mèo xem như tan thành mây khói. Lý thuyết trả lại cho lý thuyết còn thực hành là chuyện của thực hành … Nấm mèo đang bán tại các chợ vùng quê này tất cả đều từ thiên nhiên, từ những cây so đũa ẩm mục tự nhiên mà có.

Bà Cố thấy Cha tôi không biết làm nghề nông lại loay hoay với những công việc khám phá mới theo kiểu nghĩ “khoa học”…mà cái khoa học ở cái vùng miền này chỉ để làm trò cười cho thiên hạ mà thôi. Với họ sách vở là lý thuyết họ không quan tâm, họ chỉ cần thực tế và kinh nghiệm truyền miệng mà thôi. Trong những hoàn cảnh như cái vụ làm nấm mèo của Cha tôi thì họ hoàn toàn đúng. Họ không thích lý thuyết suông của sách vở. Bà Cố cho Cha tôi mượn một chiếc xuồng nhỏ, rồi chở bánh kẹo, văn phòng phẩm di động mà rao bán trên sông. Những ngày đầu, công việc này có vẻ suông sẻ, nó có thể trang trải chuyện ăn uống hằng ngày cho một gia đình. Nhưng càng về sau càng khó khăn bởi thời tiết, mưa gió miền sông nước. Xuồng nhỏ, mái che nhỏ, bánh kẹo, vật phẩm bị ướt theo những cơn mưa, lỗ lã bắt đầu xảy ra, đêm nào ông về đến nhà cũng khuya cả. Con cái trong nhà chẳng ai chăm, chẳng ai giáo dục, chẳng ai kiểm tra bài vở của chúng. Chúng tự quản lấy nhau, tự học, tự phân công công việc trong nhà. Dầm mưa, dãi nắng của một cơ thể chưa thích nghi nhiều với cái ẩm của sông nước, cha tôi ngã bệnh nặng. Bà cố cắt lá xã, và ổi nấu cho Cha tôi một nồi xông. Cảm nặng kéo dài, Cha tôi phải tạm ngưng cái nghề bán văn hóa phẩm dạo trên sông. Nhà không có người lao động, gia đình tôi gặp ít nhiều khó khăn.

Đã bao tháng trôi qua cùng căn nhà gỗ xanh bên dòng sông Nha Mân này? Chúng tôi bắt đầu hiểu được sự khó khăn của người lớn. Chúng tôi cũng đang trôi theo cái gọi là cái dòng xoay của thời cuộc, của kinh tế mới, của hồi hương, của quyền công dân của một con người sau cải tạo, của tri thức, của bần cố nông, của năm tháng nhanh chóng lão hóa tuổi thơ tôi. Chúng tôi biết suy tư, biết buồn, biết âu sầu trong những ngày khó khăn dần diễn ra phía trước. Những đổi thay về mặt tinh thần đã xuất hiện trong đời sống gia đình tôi. Chúng tôi không còn cái cảm giác ông già Noel chui xuống nhà từ ban công, hay từ ô cửa sổ mà ban phát quà cho bọn trẻ. Chúng tôi nghe tiếng la rầy của người lớn nhiều hơn. Chúng tôi bắt đầu hình thành khoảng cách với Cha tôi vòi sự sợ hãi trong những cơn buồn bực của ông.

Tay ông đã chai bởi không còn cầm viết và phấn nữa mà thay vào đó là lưỡi liềm, dầm chèo, cuốc xẽng…. Cuộc sống đang trôi qua… dòng sông đang trôi qua… mang theo nhiều rác lục bình.

36.

Ông Út là em ông Nội tôi. Theo vai vế Cha tôi phải gọi bằng chú nhưng tuổi tác lại bằng nhau, nên hai người có vẻ thân nhau lắm. Một hôm ông từ Bảy Ngàn (thuộc tỉnh Hậu Giang) về thăm ông Cố. Thấy Cha tôi đang gặp quá nhiều khó khăn trong giai đoạn này. Ông chỉ dạy cho Cha tôi cách làm kẹo kéo để bán ở những khu trường học gọi là để kiếm cơm qua ngày.

Vậy là Cha tôi có thêm cái nghề bán kẹo kéo. Công việc được bắt đầu như thế này, ông Út đóng một cây đinh thật to, lên cột cái giữa nhà. Sau đó thắn đường… đem đi quệt thành kẹo trên cây đinh đó. Có khi đường thắn bị già quá công đoạn kéo sợi chuyển màu thật khó khăn…Anh em tôi cùng phụ làm công việc này phải đu người tòn ten để cho việc quệt đường thành kẹo mau chóng thành công. Sau khi quệt kẹo xong nó chuyển từ vàng sang trắng tinh, lúc này tới công đoạn cán mỏng bỏ đậu phộng vào giữa quấn lại, bôi dầu phộng bên ngoài để chóng bị dính, rồi đem đi bán.

Để thu hút việc ăn kẹo kéo chơi xổ số, ông Út chế cái bánh xe quay số từ 1 đến 10 kêu tạch tạch rất hay. Rồi kèm theo những món quà trúng thưởng để thu hút bọn trẻ. Và kể từ đó công việc này như một kế sinh nhai không thể thiếu trong cuộc sống gia đình tôi. Anh em chúng tôi mỗi tối phụ Cha tôi rang đậu phộng, chà bỏ lớp vỏ bên ngoài, lựa những hạt còn nguyên lọc sang một bên để làm nhân của kẹo. Tôi yêu thích công việc này lắm, nó vừa thơm, vừa có thể bóc lũm thay cho những món ăn vặt của trẻ con. Tiếng quệt kẹo như một thông lệ đã xuất hiện trong ngôi nhà của tôi vào mỗi sáng. Khi chúng tôi còn ngái ngủ, Cha tôi đã lên đường… và rồi đến tận tối khuya ông mới về mang về một ký đường chảy, vài trăm gram đậu… công việc lại bắt đầu như mọi ngày chẳng biến chuyển.

Tôi biết Cha tôi bán kẹo kéo, nhưng thì ngôi trường chúng tôi học chẳng bao giờ xuất hiện bóng dáng của ông. Thỉnh thoảng có một xe kẹo kéo lạ ghé qua thì việc bọn trẻ túa ra quay số trúng thưởng nhiều vô kể. Trong khi thỉnh thoảng tôi có nghe thấy Cha tôi than phiền với Cố về cái tình hình khó khăn của ông, rằng ông không biết cách rao hàng sao cho thu hút bọn trẻ, rằng ông không biết mua quà đổi trúng thưởng sao cho tâm lý con nít…. Tôi bảo trường con mấy đứa nhỏ nó thích mấy cái đồ chơi này lắm sao Cha không ghé sang đó mà bán…ông ừ ừ rồi cũng chẳng bao giờ nhận thấy bóng dáng của ông xuất hiện ở ngôi trường này. Về sau khi lớn, tôi mới hiểu ra rằng ông muốn giữ một chút gì đó cho chúng tôi, cho hình ảnh về Cha nó với đám bạn trong trường của nó. Cái công việc ấy kéo dài một thời gian cũng đủ để nuôi lớn chúng tôi qua một học kỳ của năm học mới.

Vậy đó, một nhà giáo, một người học tập cải tạo trở về, một gia đình… theo năm tháng đã nhanh chóng đổi thay. Cha tôi không có thì giờ kiểm tra bài vở của chúng tôi ở lớp như thế nào không biết bảng xếp hạng học tập của chúng tôi rồi sẽ ra sao nữa.