Năm tháng tuổi thơ tôi (33,34)

33.

Năm học mới của anh em chúng tôi là những bộ quần áo cũ sử dụng lại của năm học trước nên chúng trông cũng còn trắng và sạch sẽ lắm. Anh em chúng tôi tự lau chùi những đôi xăng đan cho riêng mình. Anh hai vào lớp 5 học buổi chiều, tôi và anh Ba học buổi sáng ở một cái trường cách Vàm Ông Đại một cây cầu sắt bên kia sông. Từ nhà tôi đến trường cũng phải trên dưới hai, đến ba cây số gì đó. Ngày đầu tiên đến trường Cha tôi chở hai anh em chúng tôi đến nhận lớp bằng xe đạp. Xe đạp đi trên con đường gồ ghề chen lẫn đất và đá xanh to đôi khi làm bật lớp xe trợt bánh rất nguy hiểm. Hai anh em ngồi ghì chặt sau lưng Cha tôi sợ té ngã bởi con đường gập gềnh, lõm chõm nơi đây. Nhận lớp … gặp biết bao ánh mắt xa lạ đang theo dõi một thằng học sinh mới. Tôi chậm rãi chào thầy phụ trách, rồi tôi được thầy phân công ngồi ở đầu bàn. Lớp tôi có khoảng gần bốn mươi học sinh gì đó… chật chội lắm. Ngày khai giảng năm học cũng đơn sơ vô cùng, nó không gây cho tôi một ấn tượng mạnh mẽ nào.

Ở miền sông nước xa xôi và lạc hậu này, những đứa trẻ nào là đội viên đeo cái khăn đỏ cá lia thia thì ngay lập tức bị đám con nít trong trường bu vào trêu chọc. Những đội viên tiên tiến ấy của nhà trường đôi khi thấy bị cô lập đến đáng sợ. Mỗi khi tan trường chúng nhanh chóng cởi bỏ cái khăn quàng đỏ trên vay, rồi cho ngay vào cặp để dễ dàng hòa nhập cùng cộng đồng. Nhờ vào sự phân biệt, cách nhìn khác của bọn trẻ miền quê, ước mơ vào đội của tôi dần tan biến. Vả lại vào đội ở cái vùng xa xôi này chẳng được sinh hoạt ca hát, chẳng được học đánh trống đội, chẳng được cho đèn lồng Trung Thu. Công việc duy nhất của đội viên ở đây là kéo cờ vào mỗi sáng thứ hai mà thôi. Lại còn bị bọn học sinh bè hội đồng trêu chọc. Vậy thì vào đội để làm gì? Tôi thiết nghĩ vậy rồi dần cảm thấy việc vào đội không còn là niềm mơ ước to lớn nữa.

Những ngày cuối hè, đâu đó còn rền vang những tiếng ve cuối cùng tạo cho ta một cảm giác vô cùng thích thú. Nó thật hoành tráng như một dàn đồng ca vậy. Tiếng rền, rồi lĩnh xướng rồi ngân nga…. Thật ấn tượng trên những con đường đến trường. Rồi chúng tôi vẫn chưa thể hòa nhập với môi trường mới này khi những cơn mưa ập đến.

Những cơn mưa mang theo nhiều nước thường để lại sự trơn trợt trên những con đường đất bị chai gồ bóng loáng lên cùng năm tháng. Những cái gồ trơn bóng ấy rất dễ té ngã nếu có một cơn mưa đi qua. Vả lại thời gian đầu anh em chúng tôi còn mang dép đến trường theo thói quen đô thị. Cho nên sau mỗi cơn mưa anh em chúng tôi luôn bị làm trò cười cho đám con nít chung trường đi chân đất. Chúng cười ầm lên mỗi khi anh em chúng tôi bị “chộp ếch” (trơn té xuống những vũng sình lầy) liên tục. thường mỗi khi bị “chộp ếch” như vậy để lại hậu quả khó lường cho một thân hình bẩn thỉu và lem luốt bởi bùn sình. Có khi chúng tôi phải bỏ học vì “chộp ếch” quá nhiều. Bị đám con nít cùng đi bộ đến trường cười nhạo báng mỗi ngày, anh em chúng tôi quyết định thôi không mang dép để đi học nữa. Và có lẽ mọi thứ khá dần lên khi anh em chúng tôi đến trường bằng chân đất.

Con đường đến trường của tôi không giống như những bài thơ, ca khúc… nào là “Hoa điệp vàng trãi dưới chân tôi….” Hay tôi “thầm hỏi đường về trường Ôi! sao lạ quá…”. Nó không có hoa, nó không có lạ mà là quá xa lạ. Nó thật trơn trợt dễ té sau những cơn mưa, nó có nhiều cây me già ong vò vẽ làm tổ to đùng trên đó. Đã vậy cái bài học tập đọc lớp hai hồi đó có bài giảng về chiến công đánh giặc Mỹ bằng tổ ong vò vẽ, cảnh đốt lính Mỹ, cảnh lính Mỹ bị ong rược đuổi sa xuống hố chông…. Từng thứ ấy khiến mỗi khi đi ngang những chiếc tổ ong to tướng chúng tôi sợ mắc khiếp. Và tôi càng sợ học thuộc lòng về cái bài học ong vò vẽ đánh giặc Mỹ nữa là.

Đám con nít miền sông nước Nam Bộ cũng nghịch lắm, chúng chế ra cái ná bắn đất vo viên. Mỗi khi đi học về chúng lấy ná bắn me để ăn. Chúng tôi sợ lắm… biết đâu nhở nó không trúng vào những trái me mà lại bay thẳng vào tổ vò vẽ thì biết làm thế nào. Nhưng bên ngoài cũng không dám biểu lộ ra mặt cái nỗi sợ hãi ấy, vì nếu như vậy chỉ khiến tăng thêm sự chọc ghẹo và ăn hiếp của nhóm hội đồng trẻ con đối với anh em tôi mà thôi.

Một hôm, sau bài học ong vò vẽ đánh giặc Mỹ, trên đường về, bọn con nít chuyển sang trò thi nhau bắn trúng tổ ong xem có giống trong sách tập đọc không. Tổ ong vò vẽ bị chấn động, nó bay ra rất nhiều, anh em chúng tôi cùng bọn chúng co cẳng mà chạy. Đứa nào chạy chậm bị chúng dí mà đốt. Cả đám bị vấp ngã trên những con đường pha trộn giữa đất và đá xanh trãi đường, toẹt cả máu….Có đứa sợ quá nhảy cả xuống sông người ướt sũng. Một trò chơi … chẳng khác gì những bài đã học được ở nhà trường. Nhưng nó không đốt giặc Mỹ mà là đốt …tuổi thơ tôi.

Sau những câu chuyện ấy, anh Hai bày cho chúng tôi cách quá giang xuồng để đi học, để tránh gặp mấy thằng “cô hồn” bên chợ Vàm. Cách này cũng hay nhưng không an toàn lắm cho chuyện đến lớp đúng giờ. Đại loại bạn sẽ phải ra một chiếc cầu dài chồm ra sông để người đi trên sông có thể nhìn thấy bạn từ xa. Sau đó bạn phải gọi lớn: “Cô ơi!…cho cháu quá giang với”. Nếu ai đang rỗi thì họ cho quá giang. Nếu ai đang chở nặng ngược dòng, đi luôn thì đành chịu mà chờ chuyến khác. Nếu họ cho quá giang thì khi xuống xuồng ngồi mũi, phụ họ lấy dầm mà bơi mũi. Tuy nhiên lâu lâu mới thấy một chiếc xuồng cắt ngang dòng sông nhỏ hoặc cơn nước có xuôi chiều để họ cho mình quá giang hay không. Tuy nhiên người Miền tây thì rất tốt bụng, đa số thấy trẻ con đi học đều cho quá giang cả. cách đi học này chỉ thích nghi với anh em chúng tôi, còn bọn trẻ ở đây chúng thích đi bộ để có bạn mà chơi những trò nghịch phá klhác, vui hơn.

Cũng từ cái vùng quê nghèo khó lạc hậu này đã cho tôi biết cách chế biến mực tím để sử dụng cùng ngòi bút lá tre. Dạo đó học sinh đến trường phải kè kè cái lọ mực ở ngón tay trỏ. Vào đến lớp viết bài bằng những cái bút lá tre. Mực viên thì ở những nơi tạp hóa có bán, mua về tự pha chế bằng nước sôi đun chín ít nhiều, đậm nhạt là tùy theo sở thích của người sử dụng nó. Sau này tôi học lóm được của bọn trẻ con nơi đây lấy trái tím mồng tơi dầm ra, lọc sạch lấy nước, sau đó đem phơi nắng cho đặc xuống rồi chấm mực mà viết. Màu rất tươi và thơm lắm… Bây giờ cuộc sống tiên tiến đã đẩy lùi sự lạc hậu. Tuy nhiên lọ mực, viết lá tre bình bầu phễu để trữ mực, những hạt mực tím, những trái mồng tơi….Thiết nghĩ đó là một phần ký ức đẹp trong năm tháng tuổi thơ tôi.

34.

Chuyện tiếp xúc với đời sống văn minh đô thị ở miền quê nghèo khó thì thật là xa xỉ. Chúng tôi mong đợi tối thứ bảy đến từng ngày, vì như vậy chúng tôi được sang nhà ông hai Ai Kai xem ti vi. Dạo đó cả cái vùng miền này chỉ duy nhất có một mình ông là có ti vi trắng đen khoảng 14 ich gì đó. Cứ đến thứ bảy ông trãi chiếu ra sân cho bà con chòm xóm đến xem ngồi lớp lớp bên dưới. Còn ông thì căng cái võng chéo nằm vắt người đong đưa, mắt lim dim nhổ nhổ mấy cái râu càm trông khoái chí lắm…. Ông hay tự hào là mình có thể chế cái ăng ten cao để xem được đài thành phố, rồi khoe cái máy phát điện chạy ầm ầm đôi khi át mất cả tiếng của các nghệ sĩ cải lương trong tivi. Ông có vẻ huênh hoang nhưng thì ông rất tốt bụng với mọi người. Mỗi thứ bảy ti vi có chương trình cải lương. Tuồng tích hồi đó tôi cũng chẳng nhớ rõ chỉ biết rằng mình xem vì đó là phong trào giải trí chung của cả cái vùng hẻo lánh này. Đi xem là vì hội hè vui mà thôi. May là nhà Cố tôi giáp đất với nhà của ông nên mỗi tối thứ bảy anh em chúng tôi chỉ có đi sang một con mương là tới. Dạo đó nhà tôi cũng có Tivi trắng đen được chở trong chuyến hồi hương từ Sài gòn về, nhưng muốn xem được phải biết chế ăng ten theo kiểu miền quê này. Vả lại cũng tốn kém cho một lần xem lắm vì phải mua dầu, mua máy cu-le tạo nguồn điện…. Tóm lại đi xem ké là một giải pháp vô cùng hợp lý trong hoàn cảnh này. Và rồi cái ti vi nhà tôi chỉ để “làm lờ nuôi tôm” theo kiểu đùa của mọi người miền quê mà thôi.

Chuyện học, chuyện chơi là vậy… Còn kinh tế gia đình thì sao? Khi mà chân ướt, chân ráo của một nhà giáo bước vào cái vùng sông nước này. Nơi của những con người chỉ biết lao động tay chân?